| | HARF | SES | AÇIKLAMALAR | ÖRNEKLER |
| 1. | А*a | A | Aбаза (Abaza) - Abaza
apи (ari) - Bu
aхща (ax’şa) - kız kardeş | aрыба (arıba) - horoz
aмла (amla) - açlık
aща (a’şa) - erkek kardeş |
| 2. | Б*б | B | баpа (bara) - sen(bayan)
бага (baga) - tilki
бабыщ (babı’ş) - ördek | бора (boura - ahır
быжьба (bıijba) - yedi
бнa (bna) - orman |
| 3. | В*в | V | Yabancı kelimelerin başına gelir. Sözcük başında v, ortada w (keskin v) yada u gibi okunur. | вагон (vagon) - vagon
вaгвы (vaguı) - kambur
вишна (vişna) - vişne |
| 4. | Г*г | G | гара (gara) - beşik
ганы (ganı) - en
газ (gaz) - gaz | гылра (gılra) - kalkmak
газет (gazet) - gazete
гapтa (garta) - götürecek yer |
| 5. | ГI*гI | Ğ | Boğaz ortasından çıkan kalın, sert bir ğ sesini andırır. (Arapça’daki ع-ğayn sesidir.) | гІапны (ğapnı) - ilkbahar
гІайыра (ğayıra) - bitki
гІаншара(ğanşara) - olay |
| 6. | Гь*гь | Ge, eG/Gi, iG | Kendinden sonra sesli gelirse hafif bir ge veya gi, son harf ise eg veya ig şeklinde ses verir. | гьата (geata) - kılıç
гьадащ (geada’ş) - kümes
гьей (giey) - balina |
| 7. | Гв*гв | Gu, uG | Kendinden sonra sesli geliyorsa gu, ses bitiyorsa ug şeklinde bir ses verir. | гвы (guı) - kalp
гвры (gurı) - iğne
гвадз (guadz) - buğday |
| 8. | Гъ*гъ | Ġ | Boğazın ağza açıldığı yerden çıkan hırıltılı bir ğ’ye benzer. (Arapça’daki غ- ġayın harfi) | гъны (ġnı) - kış
гъба (ġba) - gemi, vapur
гъыбза (ġıbza) - ağıt |
| 9. | Гъь*гъь | Ġe, eĠ /Ġi, iĠ | ġ sesi hafifletilip inceltilerek okunur. Bkz.гъ | багъьа (baġea) - sert, sıkı
квтІагъь (ku’daeġ) - yumurta
тыгъь (tıiġ) - koç |
| 10. | ГIв*гIв | Ğu, uĞ | Bkz. гI | гІвбa (ğuba) - iki
гІвза (ğuza) - arkadaş
гІваша (ğuaşa) - salı |
| 11. | Гъв*гъв | Ġu, uĠ | ġu sesi verir. Bkz.гъ | гъвы (ġuı) - kereste, kalas
гъвpa (ġura) - gem
гъвтшыт (ġutşıt) - tahtaparçası |
| 12. | Д*д | D | ду (du) - büyük
дада (dada) - baba / dede
датша (datşa) - başka, diğer | дагв (daug) - sağır
даpа (dara) - onlar
дыppа (dırra) - bilgi |
| 13. | Дж*дж | C | джыш (cış) - sarımsak | джыр (cır) - çelik |
| 14. | Дз*дз | Dz | d ile z karışımı, z’ye yakın peltek bir sestir. | дзы (dzı) - su
дзaxpa (dzaxra) - dikiş
дзсы (dzsı) - oğlak |
| 15. | Джь*джь | ‘C | c sesine yakın yumuşak bir sestir. | джьымca (‘cımsa) - kaş
джьaxIвa (‘ca’hua) - çekiç
джьмa (‘cma) - keçi |
| 16. | Джв*джв | Dj | Kalın ve boğuk bir c sesidir. | джвapa (djara) - kusmak
джвджвapa (djdjara) - yıkamak
джвджвы (djdjı) - tükürük |
| 17. | E*е | E | Yalnızca yabancı kökenli sözcüklerde kelime başına gelebilen bir harftir. | дуней (duney) - dünya
Eвропе (Evrope) - Avrupa
псейспа (pseyspa) - yavaş |
| 18. | Ж*ж | J | жакІьа (jakgea) - sakal
жакІьадa (jakgeada) - köse
жакІьадз (jakgeadz) - olta | жыга (jıga) - kazma
жыpта (jırta) - kuyu
жираф (jiraf) - zürafa |
| 19. | Жь*жь | Je, eJ / Ji, iJ | Yumuşak okunuşlu bir j sesidir. | жьора (jeora) - şemsiye
жьи (ji’y) - demirci
жьы (jiı) - et |
| 20. | Жв*жв | ‘J | Dudaklar yuvarlanıp çıkarılan sert bir j sesidir. | жвы (‘jı) - inek
жвцІы (‘jtzı) - kırlangıç
жвaба (‘jaba) - on |
| 21. | З*з | Z | згІва (zğua) - hastalık
згІвадаpa (zğuadara) - sağlık
зaзa (zaza) - tembel | закІы (zakgı) -bir
зны (znı) -bir defa
зары (zarı) - kızılcık |
| 22. | И*и | İ, İy | Kelime ortasında ve sonunda iy’e yakın bir i sesiyle, başta ise i okunur. | бзи (bzi) - iyi, hoş
хрина (xrina) -salıncak
тира (tiyra) - satış |
| 23. | Й*й | Y | йаpа (yara) - o (erkek)
йачІва (ya’dja) - yıldız
йамына (yamına) - veba | Йауа? (Yawa?) - Neden?
йацы (yatsı) - dün
йахъа (ya’ka) - dün gece |
| 24. | К*к | K | кды(kdı) - kütük
кыт(kıt) - köy
клыб(klıb) - törpü | качкІы (kaçkgı) - şımarık
кыб (kıb) - çalılık |
| 25. | КI*кI | Kg | Kesik, keskin bir k sesidir. Dilin arka kısmı üst damağa değdirilerek çıkarılır. | кІасы (kgası) - eşarp
кІынхІаpа (kgın’hara) - delik
кІаpтIоф (kgar’dof) - patates |
| 26. | Кв*кв | Ku, uK | Dudaklar yuvarlanıp çıkarılan bir ku sesidir. | квa (kua) - yağmur
квтІу (ku’du) - tavuk
квтІaгъь (ku’daeġ) - yumurta |
| 27. | Кь*кь | Ke, Ki/eK, iK | İnce bir k sesidir. | кьым (kiım) - topaç
макьа (makea) - bileği taşı
чакьга (çaekga) - tartı, kantar |
| 28. | Къ*къ | Kh | Dilin üst kısmı ile onun karşısındaki üst damaktan çıkan kaba bir k sesidir. (Arapça’daki ق -khaf harfi) | къаз (khaz) - kaz
къама (khama) - kama
къапщы (khap’şı) - kırmızı
къaб (khab) - kabak |
| 29. | КIь*кIь | Kge, Kgi | Daha yumuşak bir kg sesidir. Bkz.кІ | кІьанджьы (kgean’cı) - kukla
кІьаya (kgeava) - çekirge
кІьыда (kgiıda) - ayrı, farklı |
| 30. | КIв*кIв | Kgu | Dudaklar yuvarlanıp çıkarılan bir kgu sesidir. Bkz.кI | кІвдыр (kgudır) - eyer
кІвap (kguar) - vadi, dere
кІвaжвa (kgua’ja) - prenses |
| 31. | Къь*къь | Khe, Khi | Yumuşak ve ince bir kh sesidir. Bkz.къ | къьаба (kheaba) - pulluk kaması
такъьара (takheara) - hapsetmek |
| 32. | Къв*къв | Khu | Dudaklar yuvarlanıp çıkarılır. Bkz.къ | къвыд (khuıd) - fasulye
къвaбыз (khuabız) - akardeon
къвым (khuım) - çöl |
| 33. | Л*л | L | ла (la) - köpek / göz
лаба (laba) - sopa
лaктa (lakta) - surat | лагa (laga) - deli
лаcа (lasa) - yün
лaдзы (ladzı) - gözyaşı |
| 34. | Ль*ль | Le, eL / Li, iL | Yumuşak ve ince bir l(le) sesidir. | льагьан (leagean) - leğen
льальа (lealea) - gevşek |
| 35. | M*м | M | мзы (mzı) - ay
мза (mza) - lamba
мара (mara) - güneş | мтшаша (mtşatşa) - pazar
мчыбжьы (mçıbjiı) - hafta
мшы (mşı) - gün |
| 36. | Н*н | N | напІы (na’bı) - el
наша (naşa) - salatalık
напІтара (na’btara) - eldiven | наль (nael) - nal
нaпІхы (na’bxı) - tırnak
нашылырта (naşılırta) - giriş |
| 37. | О*о | O | Ara harfidir, kelime başında yer almaz. Yabancı kökenli sözcüklerin başında bulunabilir. | oрган (organ) - organ
област (oblast) - idari bölge
топ (top) - top |
| 38. | П*п | P | пcapт (psart) - makas
пaca (pasa) - erken
пщаша (p’şaşa) - perşembe | пшдза (pşdza) - güzel
пещ (pe’ş) - oda
пщырхІа(p’şır’ha) - kova |
| 39. | ПI*пI | ‘B | Sert, p’ye yakın keskin bir b sesidir. | пІатІy (‘ba’du) - saygı
пІатІaypa (‘ba’davra) - hareket
пIacтa (‘basta) - basta |
| 40. | Р*р | R | paчва (raçşa) - kömür
pайша (rayşa) - düzgün
pаxвы (raxuı) - sığır / mal | pымдза (rımdza) - sandalye
paca (rasa) - ceviz, fındık
pызна (rızna) - gümüş |
| 41. | С*с | S | capa (sara) - ben
cыc (sıs) - kuzu
cы (sı) - kar | caбa (saba) - toz
capa (sara) - ben
сахІат (sa’hat) - saat |
| 42. | Т*т | T | тажв (ta’j) - yaşlı kadın
тxIaмaда (t’hamada) - thamada
тaгвжва (taugja) - hanım, zevce | тдзы (tdzı) - ev
таца (tatsa) - gelin
тыбгІа (tıbğa) - derin |
| 43. | ТI*тI | ‘D | Üst ön dişlerin dibinden çıkan, t ile d arası bir sestir | тIы (‘dı) - baykuş
тIaмa (‘dama) - kayısı
тIaтIa (‘da‘da) - yumuşak |
| 44. | Тш*тш | Tş | t ile ş karışımı, kalın ç’ye benzer bir sestir. | тшы (tşı) - at
тшада (tşada) - eşek
тшага (tşaga) - çapa |
| 45. | У*у | V,U,W | Genellikle kelime başında w (keskin v), diğer yerlerde ise u veya v gibi okunur. | уapa(wara) - sen (erkek)
уандыр (wandır) - araba
уaca (wasa) - koyun |
| 46. | Ф*ф | F | фачыгІв (façıuğ) - şeker
фачІвы (fa’djı) - yiyecek
фачыгІвтapa (façıuğtara) - şekerlik | фыp (fır) - kahraman
фгІвы (fğuı) - koku
фатагьан (fatagean) - gazyağı |
| 47. | Х*х | X | Boğazın ağza açıldığı yerden çıkan hırıltılı bir h sesidir. (Arapça’daki ﺥ -xı harfi) | xaн (xan) - testere
xпа (xpa) - üç
хaша (xaşa) - Çarşamba |
| 48. | ХI*хI | ‘H | Boğaz ortasından çıkan kalın bir h sesidir. (Arapça’daki ح - ha harfi) | хІa (‘ha) - armut
хІaра (‘hara) - biz
xIaгІa (‘hağa) - yüksek, yüce |
| 49. | Хь*хь | Xe, eX/ Xi, iX | İnce bir x sesini andırır. | хьанта (xeanta) - ağı
rхьапщ (xeap’ş) - altın
хьтa (xita) - soğuk |
| 50. | Хв*хв | Xu, uX | Boğazın ağza açıldığı yerden çıkan bir xu sesidir. | хваша (xuaşa) - Cuma
хвы (xuı) - değer
хвба (xuba) - beş |
| 51. | Хв*хв | Hu, uH | Ancak kelime sonunda yer alabilen bir sestir. | нартыхв (nartıuh) - mısır
чІыхв (dcıuh) - mavi
хвáтa (huáta) - namazlık şal |
| 52. | Хъ*хъ | ‘K | k ile x arası, k’ye yakın kalın bir sestir. | хъа (‘ka) - kafa
хъылпа (‘kılpa) - başlık
хъазы (‘kazı) - yalnız |
| 53. | ХIв*хIв | ‘Hu/ u’H | Boğaz ortasından çıkan kalın bir ‘hu sesidir. Bkz.xI | хІвынап (‘huınap) - fare
хІвacпа (‘huaspa) - bıçak
хІвaca (‘huasa) - erik |
| 54. | Хъв*хъв | ‘Ku/ u’K | Bkz.хъ | хъва (‘kua) - kül
хъварп (‘kuarp) - mantar
хъвынчІвы (‘kuın’djı) - dirgen |
| 55. | Ц*ц | Ts | Dil ucunun ön dişlere dokunarak çıkardığı, t ile s karışımı s’ye yakın bir sestir. | цxa (tsxa) - bal
цгвы (tsguı) - kedi
цба (tsba) - altı |
| 56. | ЦI*цI | Tz | ц harfinin daha keskinidir. Dil üst damağa dokundurularak çıkarılır. | цІapa (tzara) - keskin
цІла (tzla) - ağaç
цІaпха (tzapxa) - kilit |
| 57. | Ч*ч | Ç | чпара (çpara) - yapmak
чмазгІвы (çmazğuı) - hasta
чaтa (çata) - kaymak | чай (çay) - çay
чыр (çır) - yavru
чкIвын (çkguın) - küçük / çocuk |
| 58. | ЧI*чI | Dc | d-c arası, c’ye yakın, bir sestir. | чІахъва (dca’kua) - ekmek
чІыхв (dcıuh) - mavi
чІaт (dcat) - çay tabağı |
| 59. | Чв*чв | Çş | ş’ye yakın, kalın bir ç sesidir. Dudaklar yuvarlanarak çıkarılır. | чвымла (çşımla) - merdiven
чварта (çşarta) - yatak
чвара (çşara) - uyku |
| 60. | ЧIв*чIв | ‘Dj | Sert, vurgulu, boğaz girişinden gelen, c’ye yakın kalın bir sestir. | чIвa (‘dja) - elma
чIвыла (‘djıla) - yer, zemin
чIвapa (‘djara) - oturmak |
| 61. | Ш*ш | Ş | Dudaktan söylenen bir ş sesidir. | шыла (şıla) - un
шырдза (şırdza) - darı
шыхІв (şıu’h) - saman |
| 62. | ШI*шI | Cş | чIв’ye benzer, ama ş’ye daha yakın bir c sesidir. | шІа (cşa) - ağız
шІуб (cşub) - köstebek
мшІы (mcşı) - odun |
| 63. | Шв*шв | Şu, uŞ | Dudaklar yuvarlanarak söylenen kalın bir ş sesidir. | швара (şuara) - siz
швхы (şuxı) - havuç
тшва (tşua) - dar |
| 64. | Щ*щ | ‘Ş | ş'yi andıran bir dudak sesidir. | ща (‘şa) - kan
щта (‘şta) - iz, ayakizi / evet
щха (‘şxa) - arı |
| 65. | Ъ*ъ | ‘ | Sesi kesintiye uğratan bir işarettir. | мъа (m’a) - kemer
араъа (ara’a) - bura(sı)
aуaъa (awa’a) - ora(sı) |
| 66. | Ы*ы | I | Kelime başında bulunmaz. | кыт (kıt) - köy
ры(rı) - ordu
cы(sı) - kar |
| 67. | Тл*тл | Tl (he) | Pratikte, he olarak söylenir. | тлапад (heapad) - çorap
тлапIа (hea’ba) - pahalı
тлагвpa (heugra) - düzlük |
| 68. | Э*э | Ea | Rus kökenli sözcüklerde bulunur. | Эльбрус (Ealibrus) - Elbruz |
| 69. | Ю*ю | Yu | Rus kökenli sözcüklerde bulunur. | Юрий (Yuriy) <özel isim> |
| 70. | Я*я | Ya | Rus kökenli sözcüklerde bulunur. | Таня (Tanya) <özel isim> |
Bu yazıya ilk yorumu yazın
