Son Haberler
Popüler İçerik
| Abhazca (Apsua) |
ABHAZCA (Aпcуa бызшвa)Abhazca, eski S.S.C.B halklarının konuştuğu diller arasında en zor olanlardan biri olarak kabul edilir. Kuzey-Batı Kafkas dilleri arasında yer alan bu dil, Prof. Turçaninov'a göre eski S.S.C.B topraklarında yaşayan halkların dilleri arasında en eski yazılı dildir. Kuban ve Kolkhide kazılarında çıkan tabletlerin Abhazca olduğuna dikkat çeken Turçaninov, Abhazca'nın en az 3200 yıllık geçmişe sahip bir yazı dili olduğunu kaydeder. Antik çağdan sonra alfabelerini bir şekilde terkeden Abhazlar, yeni bir alfabeye ancak 19. yy'da kavuşabileceklerdir. Bilimsel anlamda Abhazca üzerine çalışan ilk isim, bir Rus generali olan Baron von Uslar olmuştur. 19. yy'ın ikinci yarısında Kafkasya'ya gelen Uslar, kısa sürede Abhazcayı öğrenerek 1862 yılında Kril alfabesiyle hazırladığı Abhazca gramer taslağını bastırmıştır. Ardından 1865 yılında Hıristiyanlığın yayılmasında kullanılmak üzere bir Abhaz Alfabesi hazırlayan Uslar, bu alfabe sayesinde Abhazca çeşitli dini kitapların ve ders kitaplarının yayınlanmasına katkıda bulunur. Dırmit Gulya 1892 yılında Konstantin Maçavarayanla birlikte Anban adı verilen Abhaz alfabesini hazırlamıştır. İlk Abhazca gazete olan Apsnı 1919'da D. Gulya'nın redaktörlüğünde yayınlanmaya başladı. İskoç kökenli bilimadamı Nikolay Marr, 1926 yılında 75 karakterli bir Analitik Abhaz alfabesi hazırlar. 1928 yılında yazım dilinin Latinleştirilmesi projesi kapsamında N. Yakovlev tarafından oluşturulan Latin temelli Abhaz alfabesi, 10 yıl süre ile kullanılmıştır. 1936-38 yılları arasında S.S.C.B genelinde Kril yazı sistemi standartlaştırılır ve yazı sistemleri yeni olan Kuzey Kafkas halkaları için Kril esaslı yeni alfabeler hazırlanır. Etnik ve kültürel açıdan diğer Kafkas halklarıyla akraba olmalarına karşın Abhazlar ve Güney Osetya Osetleri Gürcistan'a bağlı oldukları gerekçesiyle 1938'den başkayarak Gürcü esaslı alfabeler kullanmak durumunda bırakılırlar. Abhazlar, Stalin'in ölümüne kadar kullandıkları Gürcü temelli Abhaz alfabesinden sonra 1954 tarihinde genişletilmiş Kril esaslı bugünkü alfabeye geçmişlerdir. Sessiz harfler bakımından son derece zengin bir dil olan Abhazca'nın alfabesi, çeşitli ek ve kombinasyonlarla zenginleştirilmiş 65 harften oluşmaktadır. Bu alfabede, Rus Kril sisteminde yer almayan 14 yeni karakter harf olarak yer almakatdır. Abhazca'nın iki aksanı bulunmaktadır. Bunlar, Kuzey Abhazya'da kullanılan Bzıp ve Güney Abhazya'daki Abjıwa aksanlarıdır. Bzıp 67 sessiz içerirken, Abjıwa aksanında 58 sessiz yer almaktadır. Abhazca üzerinde bilimsel anlamda ilk çalışan isim olan Uslar, Bzıp aksanını esas almıştı. Bugün Modern Abhazca'nın Yazım ve edebiyat dili, Abjıwa aksanı üzerine kurulmuştur. 1989 nüfus sayım sonuçlarına göre tüm S.S.C.B topraklarında yaşayan 102.938 Abhaz'ın % 93,3'ü anadilini bilmektedir. Kafkasya dışında Türkiye başta olmak üzere Ürdün, Suriye ve çeşitli Avrupa ülkelerindeki yaklaşık 300.000 Abhaz'ın önemli bir bölümü de Abhazca bilmektedir. Abhaz yazım ve edebiyatının kurucusu kabul edilen Dırmit Gulya (1874-1960) ilk Abhazca romanı kaleme alan kişidir. İlk Abhazca gazetenin çıkarılmasına da önayak olan Gulya, 1924-25 yılları arasında Tiflis Üniversitesinde Abhazca üzerine dersler vermiş; çeşitli çeviriler, tarihi-etnografik makaleler ve oyunlar yazmıştır. Gulya'nın bu çalışmalarını takip eden isimlerden olan Samson Çanba (1886-1937), Abhaz drama türünü oluşmasını sağlamıştır. Gerek Gulya, gerekse Çanba'nın çalışmalarında Abjıwa aksanını kullanması, bu aksanın Abhazca'nın yazım ve edebiyat dili olarak genel geçerlik kazanmasını sağlamıştır. Yaşayan Abhaz yazarlar arasındaki en önemli isimlerden biri, Bagrat Şinkuba'dır. Kalemini hem düz yazı, hem de şiir alanlarında ustalıkla kullanan Şinkuba'nın özellikle "Son Ubıh" adlı romanı uluslarası bir şöhrete sahiptir. Abhazca yapıtlar üreten diğer önde gelen isimler arasında İvan Tarba ve Neli Tarba'yı saymak mümkündür. Kaynaklar: Görüntüleme sayısı: 417
Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilir. Powered by Kaledes Web Team v.1.4.6 |
||||
Bu yazıya ilk yorumu yazın
